ads
ads
कायद्याने राममंदिर मान्य!

कायद्याने राममंदिर मान्य!

►मुस्लिम पक्षकार अन्सारीची भूमिका, अयोध्या, २० नोव्हेंबर – अयोध्येतील…

एकाला फाशी, दुसर्‍याला जन्मठेप

एकाला फाशी, दुसर्‍याला जन्मठेप

►१९८४ मधील शीखनरसंहार; ३४ वर्षांनंतर निकाल, नवी दिल्ली, २०…

भक्तांची श्रद्धा चिरडू देणार नाही : अमित शाह

भक्तांची श्रद्धा चिरडू देणार नाही : अमित शाह

नवी दिल्ली, २० नोव्हेंबर – स्वामी अय्यप्पांच्या भक्तांशी केरळ…

काश्मीर पाकिस्तानचेच शाहिद आफ्रिदीची सारवासारव

काश्मीर पाकिस्तानचेच शाहिद आफ्रिदीची सारवासारव

इस्लामाबाद, १८ नोव्हेंबर – पाकिस्तानमधील राज्यकर्त्यांना देशाचा भाग असलेले…

अमेरिका भारताला देणार २४ पाणबुडीभेदी हेलिकॉप्टर्स

अमेरिका भारताला देणार २४ पाणबुडीभेदी हेलिकॉप्टर्स

►२०० अब्ज डॉलर्सचा व्यवहार, वॉशिंग्टन, १७ नोव्हेंबर – चीन…

मल्ल्यासाठी तिहारच योग्य

मल्ल्यासाठी तिहारच योग्य

►ब्रिटनच्या न्यायालयाचे शिक्कामोर्तब, लंडन, १७ नोव्हेंबर – सार्वजनिक आणि…

मराठा आरक्षणावरून विरोधकांमध्ये फूट

मराठा आरक्षणावरून विरोधकांमध्ये फूट

मुस्लिम आरक्षणावरून सभागृहात गदारोळ, राजदंड पळवला, मुंबई, २० नोव्हेंबर…

विधानसभा कामकाजास ‘वंदे मातरम’ने सुरुवात

विधानसभा कामकाजास ‘वंदे मातरम’ने सुरुवात

मुंबई, १९ नोव्हेंबर – महाराष्ट्र विधानसभेच्या हिवाळी अधिवेशनाच्या कामकाजास…

मराठा आरक्षणावर उद्या हायकोर्टात सुनावणी

मराठा आरक्षणावर उद्या हायकोर्टात सुनावणी

मुंबई, १९ नोव्हेंबर – मराठा आरक्षणाचा प्रश्‍न तातडीने निघाली…

तापमानवाढीचा धोका वाढतोय

तापमानवाढीचा धोका वाढतोय

॥ विशेष : अ‍ॅड. गिरीश राऊत | विकास पृथ्वीची…

अपनी अकल लगाओ!

अपनी अकल लगाओ!

॥ मानसरंग : मयुरेश डंके | गेटवे ऑफ इंडिया,…

राफेल सुनावणी : अर्धे नुकसान, अर्धा फायदा

राफेल सुनावणी : अर्धे नुकसान, अर्धा फायदा

॥ सारांश : ल.त्र्यं. जोशी | एक बाब मात्र…

फोर्ब्सच्या यादीत अक्षयची बाजी

फोर्ब्सच्या यादीत अक्षयची बाजी

‘फोर्ब्स’ने नुकतीच सर्वाधिक कमाई करणार्‍या अभिनेत्यांच्या नावाची यादी जाहीर…

सनीला साकारायची होती ऐतिहासिक चित्रपटात भूमिका

सनीला साकारायची होती ऐतिहासिक चित्रपटात भूमिका

बॉलिवूडची बेबी डॉल म्हणजेच सनी लिओनीचे नाव इंटरनेटवर सर्वाधिक…

गरज असताना सार्‍यांनीच पाठ फिरवली!

गरज असताना सार्‍यांनीच पाठ फिरवली!

‘रेस- ३’ चित्रपटातून बॉलिवूडमध्ये कमबॅक करणारा अभिनेता बॉबी देओल…

पंचांग
वार: | तिथी:
नक्षत्र: | राशी:
करण: | योग:
सूर्योदय: 06:36 | सूर्यास्त: 17:48
अयनांश:
Home » अग्रलेख, संपादकीय » तुकडा-तुकडा चकली…

तुकडा-तुकडा चकली…

‘जिंदगी की आपाधापी में मिला कुछ वक्त, कहींपर बैठ
जरा यह सोच…की जो कुछ भी मैने किया,
कहाँ, माना क्या वही सच था?’
हरिवंशराय बच्चन यांची ही कविता कधीतरी काही क्षण अंमलात आणता यायला हवी. त्यामुळे माणसं आत्मबोधाच्या प्रकाशाने उजळून निघू शकतात. आयुष्य धावतच असतं. आपण पोट हाताशी धरून धावायला लागलो. त्यामुळे माणूस पोटाच्या क्षुधेपासून खरेतर मुक्त व्हायला हवा होता. उन्नत व्हायला हवा होता. पण, त्याला तो अधिक घट्टपणे बांधला गेला आणि त्याच्या भुकांमध्ये वाढ होत गेली. भूक खरेतर नैसर्गिक बाब आहे, मात्र आधुनिक माणसांत अनैसर्गिक भुका वाढत गेल्या. त्याची जीवनशैली बदलली. त्यामुळे त्याची पळापळ वाढली, दगदग वाढली. नैसर्गिक नसलेल्या व्याधीही त्याने ओढवून घेतल्या. माणसांचे सगळेच उत्सव कसे मोठ्या आवाजाचे असतात. त्यात मग मनाचा आवाज दाबला जातो. त्याला आपल्या अंतर्मनाच्या आवाजापासून पळ काढायचा असतो म्हणून सण आणि उत्सवात असा कल्ला केला जातो. खरेतर दिवाळी हा सण त्यासाठीच आहे. आयुष्याच्या सुगीचा सण आहे. कृषिसंस्कृतीचा सण आहे. त्यामुळे श्रमाच्या सत्काराचा हा सण आहे. हे श्रम केवळ स्वत:च्या गरजा भागविण्यासाठी केलेले नाहीत. श्रीमंत होण्यासाठी नाही, तर संपन्न होण्यासाठी केलेले हे श्रम असतात. कृषी संस्कृती मुळातच निर्मोही श्रमांची आहे. त्यात लाभाची अपेक्षाच नसते असे नाही, पण त्या तो लाभ प्रीतीचा असतो. आता शेतीही व्यवहार झाला आहे आणि उद्योगांच्या कच्च्या मालाचा प्रांत झाला आहे, म्हणून त्यातून गाणारे श्‍वास संपले अन् खाणारे श्‍वासच ते काय उरले. गाणारे श्‍वास अव्यय असतात, अविनाशी असतात. खाणारे श्‍वास मर्त्य असतात. त्यामुळे शेती मर्त्य झाली. माती नाही मरत, पण आम्ही आमच्या जगण्याच्या साधनांची रग्गड तजवीज करण्यासाठी मातीही मारली. मग माणसे मरू लागली. त्यामुळे दिवाळी हलकेच गावातून निसटली आणि शहरी झाली. दिवाळीला लखलख प्रकाशाने न्हाऊन निघत असताना, आमचे प्रकाशाने डोळे दीपून जातात अन् प्रकाशांधळेपणा येतो आम्हाला. ‘मौसमके साथ साथ बदल जाना चाहिये, खुशियाँ न हो तो फिर गमसे बहल जाना चाहिये; जिस रोशनी मे ठीकसे आँखे न खुल सके, उस रोशनीसे दूर निकल जाना चाहिये…’ अब्बास दाना बडौदींचा हा शेर आहे. आम्ही प्रकाश निर्माण केला. तो पार्थिव जाणिवा अधिक उन्नत करणारा आहे. त्यामुळे आत जिथे उजळून यायला हवे तिथे काजळी धरते. डोळा बंद केल्यावर आत उजळून काढत असतो तो प्रकाश असतो खर्‍या अर्थाने. आम्ही दिव्यांच्या माळाच लावल्या. प्रकाशाने आमच्या टोलेजंग इमारती न्हाऊन निघतात, तेव्हा पन्नास माणसांचे छत्र ठरू शकणार्‍या घरात चारच माणसे असतात. आकाशाच्या छताखाली राहणार्‍या माणसांच्या आयुष्याचा अंधार या झगमगाटात झाकोळून निघालेला असतो. एक आत्मसंवादी सूर लावण्यासाठी खरेतर हा सण असतो. आतून उजळून निघण्याची ही संधी असते. आमच्या जगण्याच्या मान्यता खरेच सत्य आहेत का, याचा यथार्थ विचार करण्यासाठी हा सण असतो. तुमच्या जगण्याला जी पार्थिव भुकांची खाज सुटलेली असते ती कमी करण्यासाठी दिवाळी असते. म्हणून मग ‘जिंदगी की आपाधापीमें मिला कुछ वक्त…’ असे कवी म्हणतो त्या वेळी वेळ काढता येत असतो, हे त्यात अनुस्यूतच असते. दिवाळी त्यासाठीच असते. ‘आता आधीसारखी दिवाळी राहिली नाही,’ अशी खंतही दाटून येते प्रत्येकच पिढीच्या काळजात. तेव्हा आम्ही नेमके काय गमावले, याचा विचार करण्यासाठीच हा प्रकाशाचा सण असतो. जे गमावले त्यासाठी आम्हीदेखील किती जबाबदार आहोत, याचा आरसा स्वत:समोरच धरायचा असतो. त्या वेळी आमच्या डोळ्यांच्या बाहुल्यांत किती प्रकाश साठविला आहे आम्ही, किती सूर्य मावळूच न देता धरून ठेवले आहेत, हे बघण्याची ती संधी असते. आम्ही ती साधत नाही. अभ्यंग स्नान काही केवळ तनालाच घालायचे नसते. तनाला सचैल स्नान घालायचे असते, अभ्यंग स्नान हे मनाला घालायचे असते. त्या वेळी, ‘जो कुछभी मैने किया, कहाँ, माना… क्या वही सच था?’ हा प्रश्‍न विचारण्याचे अन् त्याचे खरे उत्तर स्वीकारण्याचे धैर्य आमच्यात निर्माण करण्यासाठीच दिवाळीचा सण असतो. दिवाळी तसा आनंदाचा सण आहे. आनंद पुन्हा पैशांच्या खणखणाटाने निर्मााण होत नाही. त्यातून मोह निर्माण होतो. आम्ही दिवाळीचा आनंद संपला असे म्हणतो, तेव्हा आम्ही नेमके काय गमावले आहे, याचे उत्तर आमच्याकडे असते; पण आम्ही त्याला सोयिस्कर बगल देऊन समोर निघून जात असतो. आम्ही गोधन संपविले. अर्थकारण सुदृढ करण्यासाठी म्हणजे गुलाबी क्रांती आणली. शेती यांत्रिक केली. मातीत रसायने टाकली. शेतीत जे पिकते त्यातून माणूस घडत जात असतो. शेती यांत्रिक झाली अन् मग माणसेही नकळत यंत्र झालेली आहेत. अवघ्या कुटुंबाने घरात जे काय असेल ते हसतखेळत आनंदाने ग्रहण करण्याला खूप धन नाही लागत, मात्र आम्ही कुटुंबव्यवस्थाच संपविली. आम्ही श्रीमंत झालो, पण समजूतदारपणा आणि संपन्नता मात्र गमावून बसलो. श्रीमंती नेहमीच संपन्नता मागत असते. आम्ही अमूल्य अशी किंमत चुकविली. दूधदुभते आणि गोडधोड करायला शिवार पुरेसे होते. आम्हाला ते गोड वाटेनासे झाले. चॉकलेटस् काही आमच्या संस्कृतीतले गोड नाही. मात्र, आम्हाला ते अधिक गोड वाटू लागले. आम्ही गाय सोडली. मायही सुटली. घरं सुनी झाली. एकत्र आनंदाची संपन्नता असण्यासाठी परिवार एकत्र हवा. आम्ही नव्या जीवनशैलीचा स्वीकार करताना एकत्र कुटुंब संपविले. एकत्र राहण्यानेच एकत्र कुटुंब असते, असे अजीबात नाही. त्यासाठी एकत्र आणि एकजीनसी असावे लागते. घराच्या चौकटी आणि भौगोलिक अंतर या कौटुंबिक एकजीनसीपणाला मर्यादा घालू शकत नाही. मात्र आम्ही, खरी फुले सुकतात म्हणून कचकड्याची फुले मिरवू लागलो. त्यामुळे फुलांच्या झाडांविना आमचे अंगण पोरके झाले. रांगोळीदेखील रोज रोज काय घालायची म्हणून आम्ही स्टिकरची रांगोळी स्वीकारली. आता सख्ख्यांच्या भेटीगाठीही व्हॉटस्अ‍ॅपवर होऊ लागल्या. आता दिवाळी मॉलमध्ये असते. दिवाळी पहाट आयोजित करतात कुणीतरी भाऊ, दादा, ताई, आक्का अन् मग ‘दिवाली मिलन’ही राजकीय रंगात न्हाऊन निघालेले असते. नात्यांचा थाट होता, आता त्यात एकटेपणा आला आहे. हा माझा दिवा, तो तुझा, असे नव्हते म्हणून प्रकाशाचीही वाटणी केली नव्हती आम्ही. आता आम्ही प्रकाशही जात, धर्म, पंथ, नाती यात वाटून गोत्यात आलो आहोत. म्हातार्‍या झालेल्या ज्येष्ठांना आता वृद्धाश्रमात फराळ नेऊन दिला जातो अन् आम्ही कसे कर्तव्याचे पालन करतो, त्याचे समाधान मिरविले जाते. चिमणीच्या दातांनी लाडू खाणारेच आता एकमेकांवर दात खाऊ लागले आहेत. म्हणून खूप पैसा असूनही दिवाळी मात्र दीनवाणी वाटते. आम्हीच हे विसकटून टाकले असल्याने एकजीनसी अन् गरगरीत गोल असलेली, टोकही हाताला न लागणारी चकली आता तुकडा-तुकडा झाली आहे… या दिवाळीला जरा वेळ काढून यावर विचार करू या…!

https://tarunbharat.org/?p=67250
Posted by : | on : 7 Nov 2018
Filed under : अग्रलेख, संपादकीय.
You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0You can leave a response or trackback to this entry

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Change Language: press Ctrl+g

    छायाचित्रातून

  • पृथ्वीचे पदार्पणातच ‘शॉ’नदार शतक पृथ्वीचे पदार्पणातच ‘शॉ’नदार शतक
  • कोहली, मीराबाईला खेलरत्न कोहली, मीराबाईला खेलरत्न
  • अमित पांघळला बॉक्सिंगचे सुवर्ण अमित पांघळला बॉक्सिंगचे सुवर्ण
  • तेजिंदरपालला सुवर्णपदक तेजिंदरपालला सुवर्णपदक
  • महाराष्ट्राच्या राहीचा सुवर्णभेद महाराष्ट्राच्या राहीचा सुवर्णभेद

हवामान

दृष्टीक्षेपात

व्हिडीओ संग्रह

More in अग्रलेख, संपादकीय (25 of 729 articles)


पेठकर | पहाटे दवात न्हालेल्या अन् हिवात थरथरणार्‍या तुळशीजवळ मंदपणे तेवणार्‍या दिव्याची ऊबच तिला आधार देते. दूर देवळात काकडा निनादत ...

×