डिजिटल युगाला दहशतवाद्यांचा धोका

डिजिटल युगाला दहशतवाद्यांचा धोका

►सायबर सुरक्षा सर्वात मोठा मुद्दा: • पंतप्रधानांचे प्रतिपादन, नवी…

भारतीय नौदलातही रणरागिणी

भारतीय नौदलातही रणरागिणी

►शुभांगी स्वरूप नौदलाच्या पहिल्या वैमानिक ►आर्मामेंट इन्स्पेक्शन विभागातही तीन…

१५ डिसेंबरपासून संसदेचे हिवाळी अधिवेशन

१५ डिसेंबरपासून संसदेचे हिवाळी अधिवेशन

►•५ जानेवारीपर्यंत चालणार, नवी दिल्ली, २३ नोव्हेंबर – संसदेच्या…

१ डिसेंबरला ब्रिटनमध्ये प्रदर्शित होणार पद्मावती

१ डिसेंबरला ब्रिटनमध्ये प्रदर्शित होणार पद्मावती

लंडन, २३ नोव्हेंबर – ‘पद्मावती’ चित्रपट वादाच्या भोवर्‍यात सापडल्यामुळे…

पाककडून गैर-नाटोचा दर्जा काढून घ्या

पाककडून गैर-नाटोचा दर्जा काढून घ्या

►अमेरिकेतील तज्ज्ञांचे मत, वॉशिंग्टन, २३ नोव्हेंबर – मुंबईवरील २६/११…

मुगाबेंची ३७ वर्षांची राजवट संपली

मुगाबेंची ३७ वर्षांची राजवट संपली

►अध्यक्षांचा अखेर राजीनामा, हरारे, २२ नोव्हेंबर – झिम्बाब्वेच्या संसदेत…

२ कोटी २० लाखांचे अवैध कीटकनाशक व खत जप्त

२ कोटी २० लाखांचे अवैध कीटकनाशक व खत जप्त

►कृषी आयुक्तालयाची कारवाई ►कंपन्यांवर फौजदारी गुन्हे, मुंबई, २२ नोव्हेंबर…

परीक्षा शुल्कासह निर्वाह भत्त्याची रक्कम बँक खात्यात जमा होणार

परीक्षा शुल्कासह निर्वाह भत्त्याची रक्कम बँक खात्यात जमा होणार

►२०१७-१८ च्या पहिल्या सत्रासाठी मंत्रिमंडळाचा निर्णय, मुंबई, २१ नोव्हेंबर…

मला फाशी नको, जन्मठेप द्या!

मला फाशी नको, जन्मठेप द्या!

►कोपर्डी अत्याचार प्रकरणातील आरोपी जितेंद्र शिंदे याची विनवणी, अहमदनगर,…

‘भारते नवजीवनम्’

‘भारते नवजीवनम्’

संस्कार भारतीचा अखिल भारतीय कलासाधक संगम ॥ विशेष :…

मोदीजी, रुद्रावतार दाखवा हो!

मोदीजी, रुद्रावतार दाखवा हो!

॥ संवाद : सोमनाथ देशमाने | जाती-पातीच्या राजकारणाला, छद्मी…

जीएसटी आणि समाजाची मानसिकता

जीएसटी आणि समाजाची मानसिकता

॥ विशेष : ॠषिकेश बदामीकर | आपण जसे आपले…

‘सिमरन’मधील नवीन गाणे प्रदर्शित

‘सिमरन’मधील नवीन गाणे प्रदर्शित

अभिनेत्री कंगना राणावत लवकरच सिमरन या चित्रपटाद्वारे प्रेक्षकांच्या भेटीला…

चिरंजीवीसोबत सिनेमा करण्यास ऐश्‍वर्याचा नकार?

चिरंजीवीसोबत सिनेमा करण्यास ऐश्‍वर्याचा नकार?

ऐश्‍वर्या राय बच्चनची सध्या बॉलीवूडमध्ये सेकंड इनिंग सुरू आहे.…

रणबीरच्या फिरण्यावर बंदी

रणबीरच्या फिरण्यावर बंदी

संजय दत्तच्या आयुष्यावर आधारित चित्रपटात रणबीर कपूर ६ वेगवेगळ्या…

पंचांग
वार: | तिथी:
नक्षत्र: | राशी:
करण: | योग:
सूर्योदय: 06:38 | सूर्यास्त: 17:48
अयनांश:

भयशून्य चित्त जेथ

जावे अनुवादांच्या देशा : अपर्णा क्षेमकल्याणी |

पुस्तकाचे नाव – भयशून्य चित्त जेथ
रवींद्रनाथांच्या प्रातिनिधिक कविता १५१
अनुवाद व संपादन – डॉ . नरेंद्र जाधव
anuwad‘‘महात्मा गांधीजींनंतर पाश्‍चिमात्य देशांना सर्वाधिक परिचयाचे असलेले व्यक्तिमत्त्व म्हणजे रवींद्रनाथ टागोर. महात्मा गांधी व रवींद्रनाथ टागोर यांचे कार्यकर्तृृत्व भिन्न असले, तरी त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची विलक्षण मोहिनी जगावर आहे. रवींद्रनाथ टागोर  ‘सत्यम् शिवम् सुंदरम्’ ला महत्त्व देत. त्यांची हीच धारणा त्यांच्या साहित्याला वैश्‍विक परिणाम देते.  सौंदर्याच्या शोधामुळे रवींद्रनाथांचे साहित्य मानवाच्या भावभावनांचे अर्थ नव्याने सांगते.  त्यामुळेच ते विश्‍वकवी ठरतात. ’’
– पर्ल बक (१९३८ सालच्या नोबेल पुरस्कार विजेत्या लेखिका)
गुरुदेव रवींद्रनाथ टागोर  अलौकिक प्रतिभा लाभलेले आपल्या भारतभूमीचे एक महान सुपुत्र ! त्यांचे व्यक्तिमत्त्व बहुआयामी होते.  ‘मानुषेर धर्म’ मानणारे विश्‍वकवी होते. गीतकार, संगीतकार, विडंबनकार, निबंधकार, चित्रकार, शिक्षक, शिक्षणतज्ज्ञ, भाषातज्ज्ञ,  विचारवंत आणि तत्त्वचिंतक होते ! जागतिकीकरणाच्या सध्याच्या युगात कित्येक दशके आधी पूर्व-पश्‍चिम संस्कृती एकत्र येऊन जगभरात निर्माण होऊ शकेल, अशा एका नव्या अक्षय संस्कृतीचे स्वप्न पाहणारे द्रष्टे मानव होते.
रवींद्रनाथांचे अवघे जीवन म्हणजे काव्यसंगीताचा, शब्द – सुरांचा, कलांचा महोत्सव आहे. त्यांची ओळख मराठी भाषकांना आहे, ती ‘गीतांजली’पुरती. नोबेल पुरस्कारप्राप्त हा काव्यसंग्रह अनेक प्रादेशिक भाषांमध्ये पोहोचलेला आहे. गुरुदेवांनी आपली पहिली कविता लिहिली, ती अवघ्या आठ-नऊ वर्षांच्या वयात असताना! त्यानंतर तब्बल सात दशके ही काव्यसाधना अव्याहतपणे सुरू होती. २२५२  कविता गुरुदेवांनी लिहिल्या आहेत. गीतांजलीत निवडक १०३ कविता आहेत, ज्याला नोबेल पुरस्कार मिळाला.
गीतांजलीत प्रामुख्याने भक्तिरसाचा, या व्यतिरिक्त स्वदेश, समाज, प्रेम, निसर्ग, भक्ती, आणि मृत्यू या विषयांवर गुरुदेवांनी समर्थपणे कविता रचल्या आहेत. त्यांच्या इंग्लिश भाषेत उपलब्ध असलेल्या सहाशे कवितांचा अभ्यास करून त्यांचे वेगवेगळे भावदर्शन घडवणार्‍या १५१ कवितांचा अनुवाद डॉ. नरेंद्र जाधव यांनी केला आहे   ‘भावशून्य चित्त जेथ…’ या पुस्तकाच्या रुपातून.
आंतरराष्ट्रीय कीर्तीचे अर्थतज्ज्ञ म्हणून नावाजलेले डॉ. जाधव साहित्यविश्‍वाला परीचित आहेत ते   ‘आमचा बाप अन् आम्ही’ या पुस्तकामुळे. सामाजिक बांधीलकीचा वसा घेतलेले नामवंत शिक्षणतज्ज्ञ, मराठी व इंग्लिशमधील सिद्धहस्त लेखक डॉ. जाधव यांची कहाणी देखील तितकीच रोमहर्षक व आदर्श आहे. लहानपणी मुंबईच्या बकाल वस्तीत दादा होण्याची महत्त्वाकांक्षा बाळगणार्‍या या मुलाने बाबासाहेबांचा आदर्श डोळ्यांसमोर ठेवून गरुड भरारी घेतली अन् आर्थिक, सामाजिक, शैक्षणिक, सांस्कृतिक क्षेत्रात  ‘दादा’ माणूस म्हणून त्यांची गणना होते. १९८६ साली अमेरिकेच्या इंडियाना विद्यापीठातून त्यांनी अर्थशास्त्रात डॉक्टरेट मिळवली. तर दोन भारतीय विद्यापीठांनी त्यांना   ‘डॉक्टर ऑफ लेटर्स’ ही सन्माननीय पदवी प्रदान केली आहे. या पुस्तकाच्या निमित्ताने रवींद्रनाथांच्या प्रतिभाशाली काव्यसृष्टीचा अधिक साकल्याने अभ्यास करण्याची प्रेरणा मिळते. आनंदाची बाब म्हणजे या पुस्तकाच्या प्रकाशनाच्या दिवशीच संपूर्ण आवृत्ती विकली गेली होती. मराठी काव्यसंग्रहाच्या इतिहासात हा अभूतपूर्व योग होता.
रवींद्रनाथांच्या कविता या एकवेळ वाचून सोडून देता येत नाहीत . त्या वाचकांच्या मनात रुंजी घालतात आणि वाचकांच्या अनुभवांना भिडत राहातात. या कवितांचा मग ध्यास लागतो.  ‘भयशून्य चित्त जेथ.. ’  या कवितेत गुरुदेव लिहितात,
‘भयशून्य चित्त जेथ, सदैव उन्नत माथा
मुक्त अशा स्वर्गातच होवो, मम जागृत देश आता|’
गुरुदेव हे सच्चे देशभक्त होते, हळूवारपण जपणारे रसिक होते, ही रसिकता त्यांच्या देशभक्त कवितांमधूनही प्रतीत होते. या कविता वाचत असताना देशासाठी मन उन्नत होते. शिवाजीमहाराजांवरील त्यांची ही कविता बघा ,
‘हे राजा शिवाजी,
कोण जाणे, कधी काळी मराठ्यांंच्या देशी,
कडेकपारीतील रानीवनी अंधारात
विद्युलतेसारखी चमकून गेली तुझ्या मनी प्रतिज्ञा,
विस्कटलेल्या, विदीर्ण झालेल्या भारत देशाला
मी स्वराज्यधर्माच्या सूत्रात जोडून घेईल!
हे शिवाजी राजा, हे राजतपस्वी वीरा, तुझी ती उदात्त भावना
विधात्याच्या भांडारात जतन करण्यात आली आहे
काळाला त्याचा एखादा कण तरी नष्ट करता येईल का ?
तुझा प्राणयज्ञ,
स्वदेश लक्ष्मीच्या मंदिरातील तुझी साधना,
आज भारत देशाचे धन बनली आहे
युगायुगांसाठी!’
‘शिवाजी उत्सव’ या दीर्घ कवितेतून गुरुदेव महाराजांबद्दल काय मांडत नाहीत! ही कविता वाचून नक्कीच वाटत रहाते. हे राजन, आम्ही तुला ओळखलंच नाही रे! या संग्रहातल्या कविता म्हणजे विविध चवींचं सुग्रास भोजन आहे. प्रत्येक कवितेचा जायका वेगळा, एकापासून दुसरा भिन्न तरीही तितकाच रसाळ.  ‘ये माझ्या तळ्यावर’ या कवितेत ते लिहितात,
‘तू जर घागर भरण्याच्या भानगडीत असशील
तर मग, माझ्या तळ्यावर ये.
पाणी बिलगून राहील, तुझ्या पावलांना
आपली गुपिते बडबडत
पावसाच्या सरींची सावली वाळूवर, मेघ झुकलेले गर्द वनराईवर भुवयांवर ओथंबलेल्या तुझ्या केससंभारासारखे… ’ त्यांची प्रेमकविता जगण्याइतकीच आवेगी आणि उत्कठ आहे. तर निसर्गप्रेम ही गुरुदेवांना लाभलेली दैवी देणगीच होती. त्यांच्या एकाकी बालपणात निसर्गरम्य वातावरण अन् अलौकिक प्रतिभाशक्ती नसती, तर ते विश्‍वकवी होऊच शकले नसते, असे मत त्यांच्या जवळजवळ सर्वच अभ्यासकांनी नोंदवून ठेवले आहे.  ‘निर्झरचा स्वप्नभंग’ या कवितेत ते म्हणतात,
‘शिखराशिखरांवरून देईन मजला झोकून
खडकाखडकावरूनी घेईन मी रे लोळण
हसेन खळाळून, गाईन चेकाळूनी
धरून ताल मग टाळीवरी टाळी मी देईन… ’
गुरुदेवांना जवळपास ८० वर्षांचे प्रदीर्घ आयुष्य लाभले. मात्र आयुष्यभर मृत्यूचे सावट, छाया त्यांच्या जीवनावर पसरली होती. आई, वडील, प्रिय पत्नी, लाडकी वहिनी, सर्व मुले-मुली यांच्या अकाली मृत्यूमुळे या विषयाचे सखोल चिंतन ऐन तारुण्यात त्यांच्या कडून झाले. मृत्यूविषयी खोल आकर्षण त्याना होते.  ‘परिपूर्ती’ या कवितेत ते लिहितात,
‘हे मृत्यो, तू आहेस जीवनाची परिपूर्ती
ये माझ्या मृत्यो, ये कर हितगूज मज सांगाती|’
अतिशय वेगळा विचार देणार्‍या या कविता वाचणं ही एक अनुभूती आहे. मराठी कवितांच्या सोबत बाजूला इंग्लिश तर क्वचित बंगाली कविता दिली आहे. वाचनातील हा देखील एक अभिनव प्रयोग आहे, तसेच पुस्तकाच्या सोबत याच कवितांची डॉ. जाधव यांच्या आवाजातील एक ऑडिओ सीडी देखील आहे.  महान कवीचं महानपण जाणून घ्यायला हा कवितासंग्रह आवर्जून वाचायला हवा.

शेअर करा

Posted by on Nov 27 2016. Filed under अपर्णा क्षेमकल्याणी, साहित्य, स्तंभलेखक. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry

प्रतिक्रिया नोंदवा

Marathi/English, press Ctrl+g  

हवामान

दृष्टीक्षेपात

व्हिडीओ संग्रह

मागील बातम्या, लेख शोध

Search by Date
Search by Category
Search with Google
More in अपर्णा क्षेमकल्याणी, साहित्य, स्तंभलेखक (890 of 975 articles)


•रसार्थ : चंद्रशेखर टिळक | गुंतवणूक क्षेत्र हे साध्याभोळ्या मंडळींसाठी कधीच नव्हते. काळाच्या ओघात हे क्षेत्र जितके जास्त सुरक्षित होण्यासाठी ...