Home » किशोर भारत » दिवाळीचा किल्ला

दिवाळीचा किल्ला

माझ्या बाल मित्रांनो, लगोरी, लंगडी, डब्बा आईस-पैस असे विविध पळापळीचे खेळ खेळुन झाले. नेहमीचे हे खेळतर आपण दरवेळी खेळतो. पण काही खेळ असे असतात की ते काही विशेष सणामध्ये खेळले जातात. जसे श्रावणात भोंडला, गणपतीमध्ये करमणुकीचे कार्यक्रम आणि मिरवणुक, आता नवरात्रीला गरबा खेळतो तसाच एक खेळ दिवाळीत खेळला जातो. या दिवाळी विशेष खेळाचे नाव आहे किल्ला करणे. किल्ला हो हो, शिवाजी महाराजांच्या वेळी होता तसा, खरोखरचा डोंगरावर असतो ना, तसाच, पण आपापल्या घरी. कसा? तर मग, चला किल्ला करुया!

diwali-killa1हुश्श: संपली बाबा एकदाची परीक्षा असे म्हणत पाठीवरचे दप्ताचे ओझे दारातूनच फेकून देऊन आपल्या मित्र कंपनीला गोळाकरून माती, दगड गोळा करून किल्ला बांधणीला या बच्चे कंपनीची धावपळ पाहून आनंद होतो आणि दिवाळी वेध सुरू होतो……
दिवाळी म्हटले की किल्ले तयार करण्याची लगबग बच्चे कंपनीत सुरू होते. भव्य बुरूज त्यावर अभिमानाने उभ्या असलेल्या तोफा, तटबंदीवरून दर्‍याखोर्‍यांवर नजर ठेवून गस्त घालणारी मावळ्यांची फौज, गडाच्या पायथ्याशी भरलेला बाजार, पाणी भरण्यासाठी घोळक्याने जाणार्‍या गवळणी…. डोंगराच्या एखाद्या गुहेत परिसर न्याहाळत बसलेला वाघ, तर कुठे कुरणावर निवांत चरणारी जनावर… छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या काळाजी स्वप्ववत वाटणारे हे दृश्य सध्या चौकाचौकात पहायला मिळते आहे. शिवाजी महाराजांच्या काळ उलगडणारे हे रेडिमेड किल्ले बच्चेकंपनीसाठी विशेष आकर्षण ठरले आहे. किल्ले बनविणे ही आपल्या महाराष्ट्राची परंपराच आहे. आपल्या महाराष्ट्रात किल्ल्यांना एक आगळेवेगळे स्थान आहे. हे ऐतिहासिक किल्ले त्या काळातील राजे-महाराजांनी केलेल्या पराक्रमाची साक्ष देतात. इतिहासकालीन पराक्रम आणि संघर्षाची गडकिल्ले प्रतीके आहेत.
दिवाळी म्हटलं की डोळ्यांसमोर तरळतो तो भरभरून वाहणारा उत्साह, आनंद, जोश आणि जल्लोष. दिवाळी म्हणजे दिव्यांचा सण. संपूर्ण भारतभर मोठ्या उत्साहाने हा सण साजरा करण्यात येतो. दिवाळीच्या दिवसांमध्ये सर्वत्र लखलखाट असतो. तिमिरातूनी तेजाकडे जाण्याचा संदेश आपल्याला दिवाळी देत असते. अंधाराचे म्हणजेच अज्ञानाचे, दुर्गुणाचे, वाईटाचे, अन्यायाचे अस्तित्व संपून ज्ञानाचा, सुगुणांचा, चांगल्याचा, न्यायाचा दिवस येवो अशी कामना या दिवाळीच्या निमित्ताने आपण करीत असतो.
आकाशदिवे, पणत्या, रांगोळी, फटाक्यांनी घरच नव्हे तर सर्वांची मनेही उजळून निघतात. दिवाळी म्हणजे आनंदाचा सण. या आनंदपर्वात लहानथोरांसह सर्वच न्हाऊन निघत असतात. त्यातल्या त्यात विशेष उधाण येते ते बच्चेकंपनीच्या उत्साह आणि जोशाला. दिवाळीपर्यंत सर्वांच्या सहामाही परीक्षा वगैरे संपलेल्या असतात. त्यामुळे बच्चे कंपनीसाठी दिवाळी म्हणजे फुल टु धमाल आणि मस्ती. सुट्ट्यांचे काही दिवस दिवाळीच्या सणात गेल्यावर सर्वांना वेध लागतात ते मामाच्या गावाला, आजोळी जाण्याचे. गावी जाऊन भरपूर मज्जा लुटायचे.
मित्रांनो, दिवाळीचे अजून एक वैशिष्ट्य म्हणजे घरोघरी उभारले जाणारे किल्ले. मातीचे किल्ले आणि दिवाळी हे एक अतुट नातं आपल्याकडे दिसून येतं. यासाठी बर्याचशा संस्था स्पर्धा देखील आयोजित करीत असतात. दिवाळीच्या दिवसात तुम्ही एक फेरफटका मारल्यास प्रत्येक घरी एक लहानसा का होईना किल्ला हा असतोच. मातीचा किल्ला बनविण्याची मजा काही औरच असते. बरेचदा या कामात आपल्या बच्चे कंपनीला घरातील ज्येष्ठांची मदत होत असते. इतिहासकालीन पराक्रम आणि संघर्षाची गडकिल्ले प्रतीके आहेत. आजही अनेक कुटुंबे दिवाळीच्या सुट्ट्यांमध्ये सिंहगड, राजगड, जंजीरा सारख्या किल्ल्यांना आवर्जून भेट देत असतात. यामुळे आपल्या बच्चे कंपनीला गड-किल्ले काय होते, त्याकाळात महाराष्ट्र कसा होता, राजे-महाराजे कोण होते, इत्यादींची माहिती मिळावी हा उद्देष असतो. पुस्तकात पाहिलेले किल्ले प्रत्यक्षात पाहताना एक वेगळीच मजा येते. प्रत्यक्षात पाहिल्याने किल्ले अधिक चांगल्या रीतीने समजतात.
मित्रांनो, किल्ले बनवण्याचा उद्देश केवळ मनोरंजन किंवा खेळ नसून त्यामुळे आपल्यातील प्रयोगशीलतेला आणि कल्पकतेला वाव मिळतो. त्या माध्यमातून अनेक नवनवीन क्लृप्त्या आपल्या डोक्यात येत असतात. मित्रांनो, साधारणपणे किल्ले दोन पद्धतीने बनविले जातात. एक म्हणजे दगड मातीचा आणि दुसरा लाकूड, प्लास्टर ऑफ पॅरीस आदी वापरून बनवलेला तयार किल्ला. यातला पहिला प्रकार म्हणजे दगड-मातीचा किल्ला बनविण्यात जास्त मजा येते आणि यासाठी लागणारे साहित्य देखील सहज मिळते.
तुम्ही कधी गड-किल्ला प्रत्यक्षात पाहिला असेल तर दिवाळीचा किल्ला साकारणे अधिक सोपे जाते. तिथे केलेली निरिक्षणे किल्ला तयार करताना उपयोगी पडतात. याशिवाय इतिहासाच्या पुस्तकाचा देखील तुम्ही आधार घेवू शकता. चला तर मग लागा कामाला. या सुटीत एक तरी किल्ला नक्की बनवून पाहा.

शेअर करा

Posted by on Oct 23 2016. Filed under किशोर भारत. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry

प्रतिक्रिया नोंदवा

Enable Google Transliteration.(To type in English, press Ctrl+g)

हवामान

  • दृष्टीक्षेपात

      व्हिडीओ संग्रह

      मागील बातम्या, लेख शोध

      Search by Date
      Search by Category
      Search with Google